Kościół w Jarnicach
P.w. św. Jakuba
Historia parafii
Mniej więcej w tym samym czasie co w Miedznej został ufundowany kościół we wsi Jarnice, tuż przy granicy ziemi drohickiej z Mazowszem.
Kościół Św. Jakuba w Jarnicach
Wieś Jarnice była jedną z najwcześniej poświadczonych źródłowo wsi w ziemi drohickiej. W 1387 r. Władysław Jagiełło nadał tę wieś jako uposażenie katedrze wileńskiej.
W 1407 r., gdy stało się jasne, że południowe Podlasie znajdzie się w granicach diecezji włodzimierskiej, książę Witold dokonał zamiany katedrą wileńską. Odebrał jej wieś Jarnice, a w zamian nadał wieś Lubary, położoną znacznie bliżej Wilna. O zamianie tej pamiętano jeszcze w 1430 r., gdy Władysław Jagiełło dokonał potwierdzenia uposażenia katedry wileńskiej.
Ksiądz dr Mariusz Szymanik
Od tej pory źródła milczą o wsi Jarnice aż do drugiej połowy XV w., gdy znalazła się ona w rękach prywatnych.
Od 1470 r. występował Andrzej Jarnicki z Jarnic
W aktach ziemskich drohickich był niemal zawsze określany predykatem dux-książę, który dowodzi, że pochodził z kniaziowskiej rodziny. Późniejsi Jarniccy podawali jako swój herb Lis. Zagadkę jego pochodzenia wyjaśnia dokument fundacyjny kościoła w Jarnicach wystawiony przez niego samego.
Pierwsze czytanie
Andrzej został w nim określony jako: „dux Swirnensis et haeres Jarinicensis”
Pochodził więc ze zubożałego rodu kniaziów Świrskich, którzy również używali herbu Lis. Był synem kniazia Aleksandra Świrskiego występującego w 1432 r., sam w 1449 r. świadczył na dokumencie fundacyjnym swoich krewnych
Msza Święta 25 maj 2025r.
Andrzej Jarnicki był żonaty z Katarzyną, siostrą Leonarda i córką Grota z Tokar, wojskiego drohickiego. Ich synem był kolejny właściciel Jarnic – Alekander Jarnicki.
Dokument wystawiony dla kościoła w Jarnicach posiada zepsutą datę roczną „151”. Najprawdopodobniej kopista opuścił cyfrę setek i można ją rozwiązać jako 1451 r.
5
Jest to data dosyć prawdopodobna. Kościół ufundowany pw. św. Jakuba otrzymał jako uposażenie grunt pomiędzy wsiami Szaruty i Zające oraz dwie barcie.
W latach 1476-78 występował pleban z Jarnic, Maciej, a w 1476 r. wikariusz Maciej.
Jak dowiadujemy się ze sprawy toczącej się przed konsystorzem janowskim w 1478 r., pomiędzy kolatorem kościoła w Jarnicach, Andrzejem Jarnickim (Andruszko) a miejscowym plebanem Maciejem, poprzednikami plebana Macieja byli na tym miejscu już dwaj księża: Mikołaj i Jan.
6
Parafia w Jarnicach składała się w zasadzie tylko z jednej wsi, dlatego w wiekach późniejszych kościół tutejszy afiliowano do kościoła w Węgrowie i odtąd stał się on jego filią, tak jest zresztą do dziś.
Przedruk z: Fundacje kościelne na Podlasiu do końca XV wieku.
Autor: Tomasz Jaszczołt.
Historia kościoła
W XI-XII wieku plemiona Jaćwingów, często napadały na ziemie Polskie, bohatersko bronione przez wojska książąt Mazowieckich.
Matka Boża Budzieszyńska
W 1192 wojska Jaćwingów wspomagane przez Rusinów najechały wschodnią część polski aż do środkowej Wisły i Lublina. Kiedy książę Kazimierz Sprawiedliwy wyruszył z odsieczą przeciwko najeźdźcom, jeden z jego oddziałów zatrzymał się na wypoczynek w pobliżu źródełka gdzie mogli napoić konie i odświeżyć się po podróży.
W nocy wojska Jaćwingów zaatakowały oddział polskich rycerzy, aby po ich rozbiciu, móc uderzyć z boku na główne siły wojska Polskiego. Matka Boża z obrazu polowego cudownie ochroniła polskich rycerzy przez nadzwyczajny blask bijący od zawieszonego na drzewie wizerunku, Jej i Dzieciątka Jezus. Wojsko najeźdźców wycofało się na wschód, gdzie pod Drohiczynem główne siły księcia Kazimierza zadały im druzgocącą klęskę.
Matka Boża w Budzieszynie
Od tej pory miejsce cudu nazwane zostało „Zbuszisyn” (od budzenia synów), później „Budzisin” a obecnie Budzieszyn.
W 1450 roku Michał Galginowicz właściciel dóbr Wyszkowo i Mokobody zbudował drewniany kościół w Budziszynie w miejscu cudu objawienia się Matki Bożej nazywanej już wtedy Matką Bożą Budzieszyńską. W 1458 roku została erygowana parafia budzieszyńska która, obejmowała również wieś Mokobody.
9
Od zwycięstwa w Budzieszynie Obraz Matki Bożej Budzieszyńskiej otaczany był wielką czcią na terenie księstwa drohiczyńskiego i poza jego granicami. Przed cudownym Obrazem codziennie modliły się tłumy pielgrzymów i korzystały z cudownego źródełka o uzdrawiającej wodzie. Lecz największe tłumy przybywały na nabożeństwa w każdy pierwszy piątek miesiąca na uroczyste Msze Święte.
10
Modlitwa i zaufanie do Matki Bożej Budzieszyńskiej sprawiały że woda z cudownego źródełka dokonała wielu uzdrowień ciała i duszy. Jest wiele znanych i potwierdzonych uzdrowień wzroku, dróg pokarmowych i skóry, a także kręgosłupa.
11
W archiwum sanktuarium przechowywane są liczne świadectwa pisane, również w języku staropolskim, a także w języku starocerkiewnym, napisane przez ludzi którzy doznali licznych uzdrowień za przyczyną Matki Bożej Budzieszyńskiej, pijąc wodę lub obmywając chore miejsca wodą z Cudownego Źródełka
12
Pierwszego sierpnia 1646 roku biskup Łucki, Andrzej Gębicki specjalnym dekretem dołączył parafię Budzieszyńską do Mokobodzkiej w której znajdował się drewniany kościół z 1513 roku, W 1695 roku ustanowiono i uposażono z dóbr Sterdyńskich 8 księży misjonarzy,
13
którzy mieli w Budzieszynie codziennie odprawiać nabożeństwo do Matki Bożej i cztery Msze Święte za poległych.
Na przełomie XVIII i XIX wieku władze carskie ze względu na wielka liczbę gromadzących się pielgrzymów postanowiły zlikwidować Budzieszyn,
BÓJ POD WĘGROWEM.
(1863 8 lutego)
Na Podlasiu, pod Węgrowem, Wody Liwca płyną, Tam się bije dzielny Sokół, Ze swoją drużyną(…) Dwustu zuchów się zebrało Z partji na ochotę, — Idźcie bracia! Już my Moskwie Damy tu robotę!(…) I jak burza, tak wpadają Na armaty wroga — Poszły w popłoch kanoniery, Krzyczą: Radi Boga! —(…) Obcy piewca, cześć oddając Takiej męstwa sile, Nazwał bitwę pod Węgrowem: — Polskie Termopile!
Maria Konopnicka
Mogiła jedenastu powstańców, którzy walcząc w bitwie pod Węgrowem, dnia 3 lutego 1863 roku zostali ranni. Nazajutrz zostali wytropieni przez rosyjskich żołnierzy i bestialsko zamordowani. Po znalezieniu ciał powstańców przez okolicznych mieszkańców, dziedziczka Jarnic Józefa Podczaska poleciła przewieść znalezione w lesie ciała na miejscowy cmentarz, gdzie zostały pochowane we wspólnej mogile.
gdyż przed słynącym cudami obrazem Najświętszej Maryi Panny Budzieszyńskiej gromadzili się liczni pielgrzymi, organizowano patriotyczne msze z okazji uchwalenia Konstytucji 3 maja i wybuchu powstania kościuszkowskiego.
Kropielnica w kruchcie kościoła
Władze carskie uznały to za zagrożenie i postanowiły zburzyć kościół w Budzieszynie. Gdy wieść o tym dotarła do proboszcza, ten zwołał zaufanych okolicznych parafian, i wraz z ówczesnym dziedzicem Jarnic postanowili przenieść kościół w bezpieczne miejsce.
Dzwonnica
Władze carskie uznały to za zagrożenie i postanowiły zburzyć kościół w Budzieszynie. Gdy wieść o tym dotarła do proboszcza, ten zwołał zaufanych okolicznych parafian, i wraz z ówczesnym dziedzicem Jarnic postanowili przenieść kościół w bezpieczne miejsce.
18
Na podstawie dekretu wydanego 1818 r. przez biskupa pomocniczego włocławskiego Feliksa Lewińskiego przeniesiono obraz Matki Bożej z Budzieszyna do jeszcze nie wykończonego kościoła w Mokobodach.
10
Świątynię zaś rozebrano i w nocy spławiono rzeką Liwiec do Jarnic, koło Węgrowa, gdzie postawiono ją na miejscu spalonego przez Szwedów kościoła. Obok kaplicy wybudowano drewnianą dzwonnicę i umieszczono w niej dzwony w 1856 roku. Kaplica ta stoi do dziś.
Grób ostatniego właściciela Jarnic Ludwika Zalewskiego
Po śmierci hrabiego Tadeusza Murawskiego w 1857r. mieszkańcy Jarnic czcząc Jego pamięć, jako fundatora kaplicy, wybudowali nagrobek i otoczyli to miejsce żelaznym ogrodzeniem bezpośrednio stykającym się ze świątynią.
Drewniany kościół fil. p.w. św. Jakuba z 1783,wpisany jest do rejestru zabytków pod nr. A-137/621 z 4.04.1962
